W lesie na Półwyspie Helskim, między miastem a plażą, stoją masywne betonowe bunkry, które pamiętają jedne z najdramatyczniejszych dni września 1939 roku. Muzeum Obrony Wybrzeża to nie typowa galeria z gablotami – to autentyczne fortyfikacje, w których można przejść korytarzami używanymi przez żołnierzy, stanąć przy stanowiskach ogniowych i poczuć, jak wyglądała obrona polskiego wybrzeża. Miejsce powstało w 2006 roku z pasji lokalnych entuzjastów, którzy latami ratowali przed zniszczeniem wyposażenie opuszczonych bunkrów.
Hel bronił się 32 dni, gdy reszta Polski już padła. To właśnie tutaj realizowano koncepcję obrony wybrzeża opracowaną przez komandora Heliodora Laskowskiego, a dowódcy polskich baterii stawiali opór wielokrotnie silniejszemu przeciwnikowi.
- autentyczne bunkry z czasów II wojny
- największa bateria nadbrzeżna w historii
- wystawy o polskim lotnictwie
- taras widokowy z pięknym widokiem
- skansen z militarnymi eksponatami
Bunkry największej baterii nadbrzeżnej świata
Główna siedziba muzeum mieści się w obiektach baterii Schleswig-Holstein – niemieckiej baterii artylerii nadbrzeżnej z 1940 roku. To była największa bateria nadbrzeżna na świecie pod względem kalibru. Niemcy ustawili tu trzy monstrualne działa kalibru 406 mm, każde zdolne wystrzelić pocisk ważący ponad tonę. Większy kaliber miały później tylko niemieckie działa kolejowe i japońskie pancerniki.
Zwiedzający mają dostęp do dwóch głównych obiektów. Pierwszy to stanowisko ogniowe B-2, zwane „Bruno”, gdzie obecnie znajduje się kilkanaście wystaw stałych i czasowych. Drugi to wielokondygnacyjna wieża kierowania ogniem – dziewięciopoziomowy kolos, w którym mieściły się pomieszczenia dowodzenia całej baterii.
Bateria Schleswig-Holstein składała się z sześciu obiektów: wieży kierowania ogniem, dwóch schronów amunicyjnych i trzech stanowisk artyleryjskich. Oryginalny pocisk 406 mm, który można zobaczyć w muzeum, waży około 1030 kg.
Co konkretnie zobaczysz w bunkrach
We wnętrzach betonowych konstrukcji urządzono ponad 15 stałych wystaw. Każda opowiada inny fragment historii. Jest sala poświęcona komandorowi Zbigniewowi Przybyszewskiemu, dowódcy baterii Laskowskiego podczas kampanii wrześniowej, patronowi muzeum. Przybyszewski przeżył wojnę, ale w 1952 roku stalinowski sąd wojskowy skazał go na śmierć w sfingowanym procesie. Zrehabilitowano go dopiero w 1956 roku.
Inna wystawa pokazuje mało znaną kartę polskiego lotnictwa – historię Morskiego Dywizjonu Lotniczego, zilustrowaną modelami wodnosamolotów. Jest też największa w Polsce kolekcja granatów oraz stale powiększana ekspozycja uzbrojenia z oryginalnym pociskiem 406 mm, łuskami i dodatkowym wyposażeniem.
Na szczycie wieży dalmierza, ponad helskim lasem, urządzono taras widokowy. Stamtąd widać morze, cypel i zatokę – ten sam widok, jaki mieli obserwatorzy kierujący ogniem baterii.
Skansen militarny i kolejka wąskotorowa
Poza wnętrzami bunkrów warto przeznaczyć czas na spacer po terenie muzeum. W skansenie militarnym ustawiono armaty, torpedy, łodzie, szalupy i pojazdy wojskowe. Można zobaczyć także odrestaurowane fragmenty baterii „Duńskiej” – jednej z polskich przedwojennych konstrukcji obronnych.
Osobną atrakcją jest Muzeum Kolei Helskich, będące oddziałem Muzeum Obrony Wybrzeża. Entuzjaści odrestaurowali pierwszy odcinek helskiej wojskowej kolejki wąskotorowej. W sezonie turystycznym można przejechać się autentycznym taborem, którym kiedyś przewożono amunicję i zaopatrzenie między stanowiskami obronnymi.
Miłośnicy militariów z grupy, która później utworzyła Sekcję Militarną Stowarzyszenia „Przyjaciele Helu”, przez lata samowolnie demontowali i ukrywali elementy wyposażenia niszczejących bunkrów, ratując je przed bezpowrotnym zniszczeniem. To ich kolekcje i zaangażowanie doprowadziły do otwarcia muzeum 1 maja 2006 roku.
Dodatkowe atrakcje w sezonie
Latem muzeum organizuje wydarzenia podkreślające militarny charakter miejsca. Działa strzelnica wojskowa, kino polowe i kuchnia polowa serwująca grochówkę. To sposób na pokazanie nie tylko sprzętu, ale także codzienności żołnierskiego życia.
Muzeum prowadzi też działalność wydawniczą – raz do roku publikuje przewodnik po Helu oraz serię wydawnictw poświęconych półwyspłowi i jego historii.
Dla kogo jest to miejsce
Przede wszystkim dla miłośników historii wojskowej i fortyfikacji. Autentyczne bunkry, masywne betonowe konstrukcje i oryginalne wyposażenie robią wrażenie nawet na tych, którzy na co dzień nie interesują się militariami. Rodziny z dziećmi też znajdą tu coś dla siebie – możliwość wejścia do prawdziwego bunkra, wejście na wieżę widokową i przejażdżka kolejką to atrakcje, które przykuwają uwagę młodszych zwiedzających.
Warto jednak pamiętać, że to miejsce opowiada o wojnie i jej ofiarach. Niektóre wystawy mają charakter edukacyjny i patriotyczny, co może być wartościowe dla starszych dzieci i młodzieży.
Informacje praktyczne – ceny, godziny, dojazd
Muzeum znajduje się przy ulicy Helskiej 16 w Helu, w lesie między centrum miasta a plażą. To dobra okazja, żeby połączyć zwiedzanie ze spacerem po malowniczych zakątkach półwyspu. Teren muzeum jest rozległy, więc warto przed zwiedzaniem zapoznać się z planem dostępnym na miejscu lub na stronie internetowej helmuzeum.pl.
Kontakt z muzeum: telefon 261-257-488, e-mail [email protected]. Aktualne ceny biletów i godziny otwarcia najlepiej sprawdzić na stronie internetowej muzeum lub zadzwonić przed wizytą, szczególnie poza sezonem letnim, gdy godziny mogą być ograniczone.
Na zwiedzanie warto przeznaczyć minimum 2-3 godziny, zwłaszcza jeśli chce się zobaczyć wszystkie wystawy i wejść na wieżę widokową. Teren jest częściowo zadrzewiony, więc w upalne dni zapewnia cień. Pamiętaj o wygodnym obuwiu – będzie trochę chodzenia po nierównych powierzchniach i schodach w bunkrach.
Muzeum Obrony Wybrzeża to część Helskiego Kompleksu Muzealnego, do którego należy także Muzeum Helu oraz stanowisko baterii Laskowskiego na Cyplu Helskim. Można rozważyć zakup biletu łączonego, jeśli planuje się zobaczyć więcej obiektów.